Τρίτη, 22 Νοεμβρίου 2011

Κριτήριο αξιολόγησης αρχαίων Γ΄ Θεωρητικής: Πλάτωνα "Πολιτεία" ενότ. 11 - Δημοσθένους "Κατ' Αριστοκράτους 209 - 210"


Διδαγμένο κεμενο: Πλάτωνος Πολιτεία 514Α - 515Α

Μετ τατα δή, επον, πείκασον τοιούτ πάθει τν μετέραν φύσιν παιδείας τε πέρι κα παιδευσίας. δ γρ νθρώπους οον ν καταγεί οκήσει σπηλαιώδει, ναπεπταμένην πρς τ φς τν εσοδον χούσ μακρν παρ πν τ σπήλαιον, ν ταύτ κ παίδων ντας ν δεσμος κα τ σκέλη κα τος αχένας, στε μένειν τε ατος ες τε τ πρόσθεν μόνον ρν, κύκλ δ τς κεφαλς π το δεσμο δυνάτους περιάγειν, φς δ ατος πυρς νωθεν κα πόρρωθεν καόμενον πισθεν ατν, μεταξ δ το πυρς κα τν δεσμωτν πάνω δόν, παρ’ ν δ τειχίον παρκοδομημένον, σπερ τος θαυματοποιος πρ τν νθρώπων πρόκειται τ παραφράγματα, πρ ν τ θαύματα δεικνύασιν.


ρ, φη.

ρα τοίνυν παρ τοτο τ τειχίον φέροντας νθρώπους σκεύη τε παντοδαπ περέχοντα το τειχίου κα νδριάντας κα λλα ζα λίθινά τε κα ξύλινα κα παντοα εργασμένα, οον εκς τος μν φθεγγομένους, τος δ σιγντας τν παραφερόντων.

τοπον, φη, λέγεις εκόνα κα δεσμώτας τόπους.

μοίους μν, ν δ’ γώ.

Παρατηρήσεις

Α. Απ το κεμενο που σας δνεται να γράψετε στο τετράδι σας τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Μετ τατα δρ, φη.»

Μονάδες 10

Β. Να απαντήσετε στα παρακάτω:

Β1. Να εντοπίσετε με αναφορές στο κείμενο και να σχολιάσετε τα στοιχεία του σπηλαίου, τα οποία δηλώνουν τον εγκλεισμό των δεσμωτών.

Μονάδες 15

Β2. θαυματοποιος, νδριάντας, δεσμώτας τόπους: να σχολιάσετε το περιεχόμενο των
       παραπάνω όρων.

Μονάδες 15

Β3. Ποιος είναι ο τόπος, ποιο το θέμα του διαλόγου «Πολιτεία περ δικαίου» και ποια τα διαλεγόμενα πρόσωπα;

Μονάδες 10

Β4. Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθετες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου: πείκασον, πάθει, χούσ, ρν, φέροντας.

Μονάδες 10

Αδδακτο κεμενο

Δημοσθένους Κατ’ ριστοκράτους 209-210

Νν δ’ ο μν τ κοιν διοικοντες κ πτωχν εποροι κα πολλο χρόνου τροφν φθονόν εσιν τοιμασμένοι· μν δ’ οδ μις μέρας φόδι’ στν ν τ κοιν, λλ’ μα δε τι ποιεν, κα πόθεν οκ χετε. Τότε μν γρ δμος ν δεσπότης τν πολιτευομένων, νν δ’ πηρέτης. Ατιοι δ’ ο τ τοιατα γράφοντες, κα συνεθίζοντες μς μν μν ατν καταφρονεν, να δ’ δύο θαυμάζειν νθρώπους. Εθ’ οτοι κληρονομοσι τς μετέρας δόξης κα τν γαθν, μες δ’ οδ’ τιον πολαύετε, λλ μάρτυρές στε τν τέρων γαθν, οδενς λλου μετέχοντες το ξαπατσθαι.

Παρατηρήσεις

Γ. Να γράψετε στο τετράδι σας τη μετάφραση του κειμένου.

Μονάδες 20

Γ1.α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:

διοικοντες : το πρώτο ενικό πρόσωπο παρατατικού στην ίδια φωνή.

τοιμασμένοι : το τρίτο ενικό πρόσωπο υπερσυντελίκου στην ίδια φωνή.

γράφοντες : το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής παθητ. αορίστ. β΄.

συνεθίζοντες : το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα στην ίδια φωνή.

μετέχοντες : το δεύτερο ενικό πρόσωπο προστακτ. αορίστ. β΄ στην ίδια φωνή.

Μονάδες 5

Γ1.β. Να γράψετε τους ζητούμενους τπους για καθεμιά απ τις παρακάτω λξεις του κειμνου :

δεσπότης : την κλητική ενικού.

φθονον : την αιτιατική πληθυντικού στο θηλυκό γένος.

γαθν : το επίρρημα στον θετικό βαθμό.

τι : τη δοτική πληθυντικού του ιδίου γένους.

τοιατα : τη γενική πληθυντικού του θηλυκού γένους.

Μονάδες 5

Γ2.α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω λέξεων: εποροι, μν,
         ἡμέρας, καταφρονεν, τιον.

Μονάδες 5

Γ2.β. Τότε μν γρ … νν δ’ πηρέτης: να μετατρέψετε την περίοδο σε πλάγιο λόγο χρησιμοποιώντας απαρεμφατική σύνταξη με εξάρτηση από την πρόταση «Οτοι επον».

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Μετάφραση

Μετά από αυτά, λοιπόν, είπα, σχετικά με την παιδεία και απαιδευσία παρομοίσε με την ακόλουθη εικόνα την ανθρώπινη ύπαρξή μας. Φαντάσου, δηλαδή, ανθρώπους, σαν σε μια υπόγεια κατοικία όμοια με σπηλιά, που έχει ανοικτή την είσοδό της προς το φως σε όλο το μάκρος της σπηλιάς, μέσα σε αυτή να βρίσκονται από παιδιά αλυσοδεμένοι και στα πόδια και στους αυχένες, ώστε να μένουν και οι ίδιοι (ακίνητοι) και να βλέπουν μόνο μπροστά τους χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να στρέφουν κυκλικά τα κεφάλια τους εξαιτίας των δεσμών, (φαντάσου), επίσης, από πίσω τους να καίει γι' αυτούς από ψηλά και μακριά μια λάμψη από φωτιά και ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες επάνω, (να υπάρχει) ένας δρόμος, κοντά στον οποίο φαντάσου να είναι χτισμένο ένα μικρό τοιχάκι απέναντί του, όπως ακριβώς είναι στημένα τα σκηνικά παραπετάσματα από τους ταχυδακτυλουργούς μπροστά στο κοινό πάνω από τα οποία δείχνουν τα τεχνάσματά τους. Το φαντάζομαι, είπε.

Β1.

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται ο μύθος του σπηλαίου. Σύμφωνα μ’ αυτόν, μέσα σ’ ένα σπήλαιο ζουν από παιδιά άνθρωποι αλυσοδεμένοι στα πόδια και στο λαιμό, έτσι ώστε να μένουν ακίνητοι και να κοιτούν μόνο μπροστά. Ψηλά και έξω από το σπήλαιο καίει μια φωτιά. Μεταξύ της φωτιάς και των δεσμωτών υπάρχει ένας δρόμος, παράλληλα στον οποίο είναι χτισμένος ένας μικρός τοίχος. Πίσω από αυτόν τον τοίχο κινούνται άνθρωποι φορτωμένοι με διάφορα αντικείμενα, που προεξέχουν από τον τοίχο. Στο τέλος του κειμένου, ο Σωκράτης παραλληλίζει τον κόσμο των δεσμωτών με τη σύγχρονη πολιτική κοινωνία. Συγκεκριμένα, μέσα στο κείμενο αυτό εντοπίζονται οι εξής αναφορές- συμβολισμοί, που προσθέτουν εικονοπλαστική δύναμη και που δηλώνουν τον εγκλεισμό των δεσμωτών.

α. Αρχικά με το ρήμα «πείκασον» ο Σωκράτης εισάγει μια παρομοίωση ή μεταφορά: παρομοιάζει τον κόσμο με μια σπηλιά και τους ανθρώπους με δεσμώτες.

β. «ν καταγεί οκήσει σπηλαιώδει», «μακρν παρ πν τ σπήλαιον»: Η σπηλιά: είναι η αισθητή πραγματικότητα, η πολιτική κοινωνία στην οποία δεν κυβερνούν οι πεπαιδευμένοι, οι φιλόσοφοι

γ. «κ παίδων ντας ν δεσμος κα τ σκέλη κα τος αχένας, στε μένειν τε ατος ες τε τ πρόσθεν μόνον ρν, κύκλ δ τς κεφαλς π το δεσμο δυνάτους περιάγειν», «δεσμώτας τόπους»: Οι δεσμώτες: είναι οι άνθρωποι που ζουν μέσα στο σκοτάδι της αμάθειας και θεωρούν ότι οι σκιές είναι τα πραγματικά όντα

δ. «ν δεσμος»: Οι αλυσίδες: είναι οι αισθήσεις που μας κρατούν δέσμιους και δε μας αφήνουν να αντιληφθούμε την πραγματικότητα. Αν το εξετάσουμε σ’ ένα ευρύτερο πλαίσιο, οι αλυσίδες μπορούν να παρομοιαστούν με τα εμπόδια που συναντάμε στη ζωή μας, με την προσήλωσή μας στα υλικά αγαθά που μας κρατούν μακριά από τη θέαση του αγαθού.

ε. «φς δ ατος πυρς νωθεν κα πόρρωθεν καόμενον πισθεν ατν»: Ο φωτεινός κόσμος: είναι ο κόσμος που βρίσκεται έξω από τη σπηλιά και συμβολίζει τον κόσμο των ιδεών, την αληθινή πραγματικότητα, που γίνεται αντιληπτή μόνο μέσω της νόησης

Η πορεία από το σπήλαιο προς την έξοδο: συμβολίζει την πορεία του δεσμώτη από την άγνοια προς τη γνώση, την απελευθέρωσή του, που σκοπό έχει την κατάκτηση της γνώσης και της αλήθειας μέσω της νόησης και της παιδείας κι επομένως, τη μεταστροφή του σε φιλόσοφο -βασιλέα. Έχοντας αποκτήσει αυτά τα εφόδια θα μπορέσει να αφοσιωθεί πλήρως στο έργο της διοίκησης της πολιτείας, που είναι και το ζητούμενο. Για να κατακτήσει κανείς τη γνώση πρέπει να ξεκινήσει την πορεία του από τον αισθητό κόσμο και να φτάσει στο νοητό.

Β2.

«θαυματοποιος»:Ο Πλάτωνας παρομοιάζει το μικρό τοίχο που είναι παράλληλα χτισμένος με το δρόμο με το διαχωριστικό διάφραγμα των «θαυματοποιών», εκείνων δηλαδή που δίνουν παραστάσεις παρουσιάζοντας διάφορες ταχυδακτυλουργίες. Ο τρόπος όμως με τον οποίο λειτουργεί αυτός ο τοίχος και οι μορφές, οι σκιές των οποίων προβάλλονται μέσα στη σπηλιά, παραπέμπει σε κάτι ανάλογο του θεάτρου σκιών. Προφανώς ο Πλάτωνας έχει υπόψη του παραστάσεις θεάτρου σκιών ή νευροσπαστών (νευροσπάστης: αυτός που κινεί με χορδές ή λεπτούς σπάγγους ομοιώματα, κούκλες. Τα ομοιώματα αυτά λέγονταν νευρόσπαστα). Κάτι αντίστοιχο, ένα κουκλοθέατρο με μαριονέτες, παρουσιάζεται και από τον Αριστοτέλη. Προφανώς, λοιπόν το κοινό της εποχής ήταν συνηθισμένο σε τέτοιου είδους παραστάσεις.

«νδριάντας»: Πρόκειται για εικόνες φυσικών αντικειμένων που προέρχονται από το ανώτερο ορατόν. Ό,τι υπάρχει στη σπηλιά (με την εξαίρεση των φερόντων και των ίδιων των δεσμωτών), είτε είναι σκεύη είτε είναι σκιές, θα πρέπει να θεωρηθούν ως λιγότερο φωτεινά και αληθή από αυτά που βρίσκονται εκτός σπηλιάς. Ο λόγος είναι ότι δεν αντλούν το φως και την αλήθεια τους από τον ήλιο αλλά από το φως του πυρός. Να σημειωθεί ότι ο φωτεινός κόσμος είναι ο κόσμος που βρίσκεται έξω από τη σπηλιά και συμβολίζει τον κόσμο των ιδεών, την αληθινή πραγματικότητα, που γίνεται αντιληπτή μόνο μέσω της νόησης, ενώ οι άνθρωποι που βρίσκονται στο φωτεινό κόσμο - τα αντικείμενα που μεταφέρουν - οι ήχοι: είναι τα αληθινά όντα και οι ιδέες. «δεσμώτας τόπους»: Οι άνθρωποι ζουν μέσα στο σκοτάδι του σπηλαίου. Διακατέχονται από άγνοια, αλλά δεν έχουν επίγνωση της άγνοιάς τους. Βλέπουν τις σκιές των όντων και νομίζουν ότι γνωρίζουν την αλήθεια. Έτσι, η ζωή τους κυλά με τα προβλήματά της και οι άνθρωποι δέσμιοι των προκαταλήψεων και των ψευδαισθήσεων απομακρύνονται όλο και περισσότερο την αλήθεια, οδηγούνται σε αδιέξοδο. Συνηθίζουν στη σκιώδη πραγματικότητα που ζουν, ώστε χρειάζεται εξαναγκασμός για να τραβηχτούν προς το φως του όντος. Δεν πρόκειται ασφαλώς για συνηθισμένους δεσμώτες. Ο Σωκράτης τους παραλληλίζει με τη σύγχρονη πολιτική κοινωνία, στην οποία δεν κυβερνούν οι φιλόσοφοι, κι επομένως οι άνθρωποι ζουν μέσα στο σκοτάδι της αμάθειας (διαχρονική άποψη).

Β3.

Ο Σωκράτης και ο Γλαύκων, ο μεγαλύτερος αδερφός του Πλάτωνα είχαν κατεβεί στον Πειραιά για να παρακολουθήσουν τη γιορτή της Βενδίδας, μιας θρακικής θεότητας που ταυτιζόταν με την Άρτεμη. Επιστρέφοντας στην Αθήνα σταμάτησαν στο σπίτι του πλούσιου μέτοικου Κέφαλου, που ετοίμαζε θυσία. Στη συζήτηση που ακολούθησε εκείνο το καλοκαιρινό δειλινό πήραν μέρος ο Κέφαλος (ο πατέρας του ρήτορα Λυσία), ο μεγαλύτερος γιος του ο Πολέμαρχος, ο σοφιστής Θρασύμαχος, ο Κλειτοφών, οι δύο μεγαλύτεροι αδερφοί του Πλάτωνα, ο Γλαύκων και ο Αδείμαντος, και ο Σωκράτης. Όμως από το δεύτερο βιβλίο ως το τέλος οι κύριοι συζητητές είναι ο Σωκράτης, ο Γλαύκων και ο Αδείμαντος. Την επόμενη ημέρα ο Σωκράτης αναδιηγείται τη συζήτηση αυτή σε κάποιον φίλο του αρχίζοντας με τη φράση «Κατέβην χθες εις Πειραιά μετά Γλαύκωνος του Αρίστωνος...».

Θέμα του διαλόγου είναι η φύση της δικαιοσύνης και της αδικίας και κατ' επέκταση αν και κατά πόσο ο δίκαιος ή ο άδικος είναι ευτυχέστερος και σε αυτήν και στην άλλη ζωή. (Προαιρετικά: Όμως, για να διερευνηθεί αυτό το περίπλοκο πρόβλημα, ο Σωκράτης προτείνει να το εξετάσουν στο ευρύτερο πλαίσιο μιας πόλης-κράτους. Αρχίζει λοιπόν ένα πείραμα, μια θεωρητική κατασκευή εξαρχής μιας πόλης, που συγκροτείται σιγά σιγά για να φτάσει από το πρωτόγονο στάδιο στην πλήρη ανάπτυξή της. Πως λειτουργεί λοιπόν η δικαιοσύνη μέσα σε αυτόν τον ζωντανό οργανισμό, μέσα σε αυτή τη μεγάλη συλλογική ψυχή; Σε αυτό το ερώτημα προσπαθεί να απαντήσει ο Σωκράτης. Μια διευκρίνηση είναι αναγκαία· με τον όρο πόλις δηλώνεται η πόλη-κράτος, που αναπτύχθηκε ήδη από την αρχαϊκή εποχή στον ελληνικό χώρο. Με τον όρο πολιτεία δηλώνεται το πολίτευμα, οι βασικές δηλαδή αρχές που υπόκεινται στη νομοθεσία και στους θεσμούς της πόλης)

(σχολικό εγχειρίδιο, σελ.93)

Β4.

εικασία, εικαστικός

πάθημα, συμπάθεια

ηνίοχος, εφεξής

αόρατος, κάτοπτρο

φαρέτρα, διένεξη



Γ.Αδίδακτο κείμενο

Μετάφραση

Και τώρα αυτοί που διαχειρίζονται τις κοινές υποθέσεις της πόλεως από φτωχοί έχουν γίνει πλούσιοι και έχουν εξασφαλίσει αρκετή τροφή για πολύ χρόνο σε εσάς· όμως δεν υπάρχουν στο δημόσιο ταμείο εφόδια ούτε για μια μέρα, αλλά ταυτόχρονα κάτι πρέπει να κάνετε και δεν ξέρετε από που να το εξασφαλίσετε. Γιατί τότε ο λαός ήταν κυρίαρχος των πολιτών τώρα όμως υπηρέτης. Και είναι αίτιοι αυτοί που προτείνουν εγγράφως τέτοιου είδους ψηφίσματα κάνοντας σας από την μια μεριά να αποκτάτε τη συνήθεια να περιφρονείτε τους εαυτούς σας και από την άλλη να θαυμάζετε έναν ή και δύο ανθρώπους. Έπειτα αυτοί κληρονομούν τη δική σας δόξα και τα αγαθά σας εσείς όμως δεν απολαμβάνετε τίποτε, αλλά είστε μάρτυρες των αγαθών που απολαμβάνουν άλλοι χωρίς να έχετε συμμετοχή σε τίποτε άλλο παρά στο να εξαπατάσθε.

1α.

δικουν

τοίμαστο

γραφτε

συνεθιοσι

μετάσχες

1β.

δέσποτα

τάς φθόνους

ε

τισίν (ν)

τοιούτων

2α.

εποροι: κατηγορούμενο στο «ο διοικοντες » μέσω του εννοούμενου συνδετικού ρήματος «γεγόνασι»

μν:δοτική προσωπική κτητική στο υπαρκτικό ρήμα «στίν»

μέρας:ετερόπτωτος προσδιορισμός, γενική της ιδιότητας στο «φόδια»

καταφρονεν: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο στη μετοχή «συνεθίζοντες», υποκείμενό του το «μς»

τιον:σύστοιχο αντικείμενο στο πολαύετε

2β.

Οτοι επον τόν δμον πρότερον μέν εναι δεσπότην τν πολιτευομένων, ν δε τ παρόντι πηρέτην.



ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2008


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...